Nieuwe rollen, identiteiten

Systeeminnovatie brengt nieuwe rollen en identiteiten van organisaties met zich mee. Bevestiging door management, bestuur of taaksteller op enig moment is belangrijk voor verankering. Ter illustratie vindt u hier vier voorbeelden.

I Bedrijfsleven  

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is een reactie op ontwikkelingen in de samenleving: de erkenning van milieuproblemen, bemoeienis van ngo's met bedrijven, de opkomst van internet waarmee informatie over bedrijven wereldwijd zijn weg vindt, en globalisering en liberalisering. MVO is een steeds dwingender oriëntatie voor het bedrijfsleven. Het gevolg is dat de zorg voor mens en milieu langzamerhand van bijactiviteit tot onderdeel van de core business wordt.

De implementatie van MVO blijkt rollen en identiteiten van de betrokken ondernemingen te beïnvloeden. Enkele voorbeelden:

Nieuwe identiteiten

Er ontstaan nieuwe bedrijfsactiviteiten en daarmee samenhangende identiteiten. Een bedrijf besluit bijvoorbeeld over te gaan op recycling, waarmee het zich eerder niet bemoeide: van productiebedrijf wordt het dan ook een recyclingbedrijf of grondstoffenleverancier. Of denk aan energiebedrijven die naast energieleverancier ook de rol op zich nemen van adviseurs voor energiebesparing.

Meer innovatie

Er komt een zwaarder accent op een innoverende rol. Zo stelt Harry Hendriks, directievoorzitter van Philips Benelux, Volkskrant (27 maart 2009) zelfs: "Duurzame ontwikkeling en innovatie zijn hetzelfde."

Partnerschap

Omdat duurzame ontwikkeling om samenwerkingsverbanden en geïntegreerde kennis (voor innovatie) vraagt, dwingt het bedrijven om ook als partners te werken.

II Zorginstellingen

Veel zorginstellingen zijn opgericht door religieuze ordes, uit liefdadigheid of op initiatief van een overheid. In de loop van de tijd zijn de zorginstellingen omgevormd tot formele organisaties, zoals stichtingen, met een bestuur en een Raad van Toezicht. In reactie op veranderingen in het zorgstelsel bereiden sommige bestuurders nu de omvorming tot een BV voor.

BV of anders?

Michel van Schaik (Rabobank Nederland)en lid van de visiegroep Transitie Langdurige Zorg bepleit in dit verband een heroriëntatie op de identiteit van de zorginstellingen. Hij ziet een serieus risico dat de bestuurders en toezichthouders van de BV's vooral gaan letten op de centen (Mensenzorg, een transitiebeweging, p. 46. Van Schaik oppert de mogelijk van het coöperatiemodel voor de zorg. Binnen dat model leggen bestuurders en toezichthouders verantwoording af aan hun klanten. (...) De governance is op deze wijze op lokaal niveau gewaarborgd.

III  De overheid als duurzame consument 

Ook ministeries die werken aan transities komen te staan voor vragen over hun rol(len) en identiteit. De belangrijkste vraag is misschien wel of de overheid alleen beleid blijft maken of zich ook moet mengen in de implementatie. Vooral als het gaat om taken (zaken) waarvoor de overheid geen primaire verantwoordelijkheid heeft of voelt, is het zoeken.

Duurzaam inkopen

Een voorbeeld waarin de overheid een andere rol op zich nam, betreft duurzaam inkopen.Jaarlijks besteden de gezamenlijke overheden meer dan 40 miljard euro aan de inkoop van goederen, werken en diensten. Doordat de overheid als ‘consument' duurzaamheidseisen stelt, krijgt de markt voor duurzame producten een stevige impuls. Deze rol als marktpartij was echter niet vanzelfsprekend. Zo was een belemmering dat Europese regels stelden dat de overheid geen bedrijven mag bevoordelen. Dus kon ze niet zomaar bedrijven met minder duurzame producten negeren. Een uitweg was om duurzaamheidscriteria voor producten op te stellen. Die eisen zijn zo, dat er voldoende aanbod is. Daarmee komt iedere leverancier die aan de overheden wil leveren, in principe in aanmerking.

IV Waterschappen

Klimaatverandering brengt grote uitdagingen met zich mee. Klimaatbestendig waterbeheer heeft geleid tot discussies over de rol van de waterschappen. Ze moeten veel actiever inbreng leveren in de ruimtelijke ordening en gaan samenwerken met ruimtelijke ordenaars.

Mede-gebiedsontwikkelaars

Innovatieve waterschappen concludeerden dat ze voor duurzaam waterbeheer in sommige gevallen mede-gebiedsontwikkelaar zouden willen worden. Maar die rol was omstreden. Dat had te maken met een langlopende discussie over de plaats van waterschappen binnen de overheid en het democratisch bestel. De uitkomst van die (politieke) discussie was dat waterschappen zich moesten beperken tot waterbeheer. Dat sloot volgens velen een actieve rol in gebiedsontwikkeling uit. De overheid bevestigde in 2007 echter dat ze zo'n actieve rol wel voorstaat (Watervisie, 2007).

Bronnen

Zorginstellingen:

Brochure mensenzorg: een transitiebeweging (2009). Uitgave: transitieprogramma in de langdurige zorg.

Duurzaam inkopen:

http://www.senternovem.nl/duurzaaminkopen/wat_is_duurzaam_inkopen/index.asp

Waterschappen:

Watervisie (2007) Nederland Veroveren op de Toekomst, Kabinetsvisie op het waterbeleid. Ministerie van Verkeer en Waterstaat: Den Haag.