Langdurige Zorg (Mensenzorg): visievorming en visie

De zorgsector worstelt met meerdere problemen. Vooral de langdurige zorg. Ondanks maatregelen en een stelselwijziging stijgen de kosten. De sector moet met beperkte middelen en weinig personeel goede zorg leveren aan steeds meer mensen. En bovendien vraaggerichter werken. Tegen deze achtergrond startte het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Sport in 2007 een stimuleringsprogramma voor de langdurige zorg (TPLZ). Dertig projecten werden gefinancierd om tot vernieuwende praktijken te komen.

Visievorming

Medewerkers vanDrift van de Erasmus Universiteit Rotterdam namen het initiatief om naast dit programma tot een visie te komen. Ze brachten vijftien personen bijeen met hart voor de zorg: mensen van binnen en buiten de sector, met uiteenlopende beroepen: van journalist, ziekenverzorgende tot bankier. Zij werkten zowel op uitvoerend als op managementniveau en hadden uiteenlopende netwerken. De groep besprak in een aantal sessies wat er naar hun idee wezenlijk schort aan de zorg. Vervolgens ontwikkelden zij een overkoepelende visie. Daarbij gebruikten ze de inzichten, kennis en ideeën van betrokkenen bij vernieuwende experimenten. Het resultaat is te vinden in de brochure Mensenzorg: een transitiebeweging.

Hardnekkige problemen 

Dit zijn de dingen waar het aan schort, volgens de arenagroep: het zijn hardnekkige problemen met een basis in de structuur van de gezondheidszorg.

• De kosten stijgen en de tevredenheid van klanten en personeel daalt
• Cure en care zijn uit balans
• Overspecialisatie leidt tot fragmentatie van de zorg en vergaande standaardisatie bedreigt maatzorg. Het zorgsysteem behandelt professionals steeds meer als productiemachines
• Doelmatigheid en efficiëntie - zwaarwegende eisen in het hedendaagse zorgsysteem - staan haaks op waarden als aandacht en warmte. Het systeem is belangrijker dan de mens
• De zorg is weinig ondernemend: ze gebruikt de ruimte die er is in het systeem te weinig om de problemen aan te pakken.

Richtinggevende principes

De visie van de groep omvat drie richtinggevende principes voor een transitie, waarin een omkering van de problemen te herkennen is. De principes zijn:

• de zorg moet: mensgericht zijn
• economisch vol te houden en 
• maatschappelijk ingebed

Streefbeelden

Deze richtinggevende principes zijn vervolgens vertaald naar zes streefbeelden.

• De twee eerste streefbeelden zijn die van zelfredzaamheiddoor alerte mensen en samenredzaamheidin sociale verbanden. Deze streefbeelden gaan over het empoweren van mensen en hun netwerk voor meer autonomie en eigen keuzes van de zorgcliënt.
• Het derde en vierde streefbeeld zijn die van de gedreven professional en maatschappelijkegezondheidsondernemingen Deze beelden gaan over nieuwe professionaliteit en ondernemende organisaties die daarvoor de ruimte bieden en over hun grenzen samenwerken.
• Het vijfde en zesde streefbeeld van de zorgzame samenleving en een duurzaam stelsel gaan over solidariteit tussen zieke, arme mensen en gezonde, rijke mensen, zonder ongelijke gevallen gelijk te willen behandelen.

Transitiepaden

De streefbeelden zijn in een volgende stap uitgewerkt naar ‘transitiepaden'. Voor het streefbeeld van de mensgerichte zorg bijvoorbeeld een transitiepad ‘ondersteuning van vrijwilligers' en een pad ‘emanciperende technologie'. Voorbeelden binnen het streefbeeld de gedreven professional zijn de transitiepaden ‘zelfsturende teams' en ‘nieuw management op kwaliteit'.

Bronnen

Brochure mensenzorg: een transitiebeweging (2009). Uitgave: transitieprogramma in de langdurige zorg.