Publicaties

Dit cahier van het Competentiecentrum Transities benoemt de competenties die transitieprofessionals in staat stellen om transitie-initiatieven succesvol te (bege)leiden. Het cahier is gebaseerd op de resultaten van literatuurstudie, gesprekken met onderzoekers van het Kennisnetwerk Systeeminnovaties en gesprekken met meer dan 15 transitieprofessionals.

In dit tweede Competentiecahier bouwt het Competentiecentrum transities voort op de inzichten over Competenties uit het eerste cahier. De volgende zes competentieclusters staan centraal die specifiek van belang zijn voor transitie-initiatieven: patronen herkennen, heroriënteren,  experimenteren, verankeren en opschalen, monitoren en  transitiemanagement (het overzien van het gehele proces in combinatie met de inhoud). Het cahier concretiseert deze competenties in termen van gedrag. Daarmee legt het de basis voor een gedragsprofiel voor transitieprofessional dat toegepast kan worden in werving en training van transitieprofessionals.

Dit boekje bevat twaalf verhalen van transitiewerkers over hun vernieuwende praktijken, de weerstanden die ze daarbij ontmoeten en wat ze bereikten.

Deze NIDO transitiepaper uit 2004 (no 9 in de serie transitiepapers van NIDO) bevat een analyse van dr. Anne Loeber, UVA,  over leerprocessen bij transities richting duurzame ontwikkeling. De paper geeft daartoe een samenvatting van hoe  het begrip leren in wetenschappelijke literatuur wordt gebruikt. Het gaat vervolgens in op de relatie tussen leren en transitiemanagement.  Anne Loeber illustreert een en ander met voorbeelden uit de praktijk.  

In het tweede deel van de paper vat Harm Blanken van Novio Consult de basigedachten van prof. Wildemeersch samen over 'sociaal leren' , een van de begrippen die in de wetenschap gebruikt wordt in verband met leren. 

De paper wordt voorafgegaan door een introductie van Douwe Jan Joustra.

Werken aan systeeminnovaties gaat over de ervaringen van InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster bij het werken aan systeeminnovaties in de periode 2003-2005. Het boek beschrijft de ontwikkeling van vier systeeminnovatieve projecten en benoemt daarbij belangrijke keuzes. Het boek geeft ook zicht op werkwijzen en op methoden van InnovatieNetwerk. Het eindigt in lessen, op basis van een vergelijking van de ervaringen van InnovatieNetwerk met die van andere organisaties en met wetenschappelijke inzichten.

Het boek is geschreven voor werkers in de praktijk die hun werk - wetenschappelijk onderbouw - willen verbeteren.

Dit boek behandelt de vraag waarom baanbrekende innovaties zo moeizaam doorbreken. Het presenteert ook een wetenschappelijke theorie die ingezet kan worden om baanbrekende innovatieprocessen te versnellen. Het boek sluit af met concrete aanbevelingen voor mensen die baanbrekende innovatieprocessen willen versnellen.
De voorbeelden zijn gebaseerd op baanbrekende energie-innovaties, maar de theorie en aanbevelingen zijn ook geschikt voor het versnellen van baanbrekende innovaties in andere sectoren, zoals de zorg, landbouw en watersector.

In het Burgermeestersboek geven de auteurs een inkijkje in hoe zij met koplopers uit het bedrijfsleven, overheid en samenleving werken aan een gezamenlijke visie een daaropvolgende aanpak om innovatieprocessen te versnellen. De werkwijzen zijn gebaseerd op inzichten uit transitiemanagement, co-creatie en op ervaringen met succesvolle lokale pioniersprojecten.

Het boek bevat ook 14 portretten van pioniers.

Het Burgermeestersboek is een inspirerend boek voor betrokken burgers, beleidsmakers én burgervaders die aan de slag willen. 

Deze uitgave geeft een nieuwe kijk op experimenten, met name op transitie-experimenten. Het cahier levert bovendien een eerste aanzet voor een discussie over hoe experimenten daadwerkelijk een bijdrage kunnen leveren aan transities. Het boekje gaat in op de volgende onderwerpen: 

• maatschappelijke transities
• hoe leren verloopt
• de relatie tussen leren, innovatie en verandering
• de rol van praktijkexperimenten in multi-level transitieprocessen
• sturingsprincipes en criteria voor transitieexperimenten

In dit boekje vertellen tien transitiemanagers over hun innovatieve project, over de belemmeringen die ze daarbij tegenkomen en hoe ze die aanpakken.

Dit boek beschrijft veertien successvolle duurzame energieprojecten uit het Energietransitieprogramma, vanuit het perspectief van de initiatiefnemers.

Tien tips voor slimme sturing is geschreven voor mensen die werken aan duurzame ontwikkeling: bij bedrijven, bij de overheid, kennisinstituten en maatschappelijke organisaties. De tien tips uit het boekje zijn bedoeld om hen te helpen de veranderprocessen die duurzame ontwikkeling met zich mee brengt te realiseren. Daarbij gaat het boekje uit van de volgende basis voor slimme sturing: het systeem zien als een verzameling processen, kijken naar de relaties, het grotere geheel zien vanuit de delen, veranderen door verbinden, al doende leren - al lerende doen en oog hebben voor & realiseren van positieve feedback loops. Het boekje maakt 'slimme sturing' makkelijker én leuker.

In deze publicatie wordt een managementraamwerk besproken dat is ontwikkeld om uit lopende experimenten en projecten een maximaal rendement voor maatschappelijke innovaties (transities) te halen. Het raamwerk is een praktisch instrument om samen met projectdeelnemers systematisch te verkennen waar nog transitiewinst kan worden geboekt. Het boekje is uitgegeven door het Kenniscentrum voor duurzame systeeminnovaties en transities, een samenwerkingsverband van  Drift (Erasmus Universiteit Rotterdam) en Strategie en beleid (TNO, Delft).

Het boekje is gratis op te vragen bij TNO.

De publicatiereeks bevat resultaten van enkele jaren onderzoek gedaan door Transumo, naar mogelijkheden om 'kiemen van duurzame mobiliteit' in kaart te brengen en te activeren. In de vijf delen vindt u de belangrijkste resultaten en leerervaringen. De delen gaan over:
Deel 1: Processen en rollen
Deel 2: Afstemmen ruimtelijke ontwikkelingen en mobiliteit
Deel 3: Klantgericht collectief personenvervoer
Deel 4: Goederenvervoer, logistiek en netwerken
Deel 5: Duurzaam verkeersmanagement
De reeks is bedoeld om aan iedereen die zich professioneel met dit onderwerp bezighoudt, duidelijk te maken welke benaderingen, aanpakken en ideeën voor duurzame mobiltiteit veelbelovend lijken, en welke juist niet.

Dit is een handboek over reflexieve monitoring van projecten die willen bijdragen aan een duurzame ontwikkeling van een sector of een gebied door te werken aan systeeminnovatie. Het handboek gaat in op het karakter en waarde daarvan en geeft uitgebreide praktische richtlijnen die helpen om reflexieve monitoring uit te voeren en bijpassende instrumenten te selecteren en gebruiken.

Het boekje helpt procesregisseurs maar ook participanten om grenzen en dilemma's in gebiedsprocessen te zien, ter sprake te brengen en oplossingen te vinden om participatieprocessen beter te laten verlopen. Het komt voort uit het project Grenzen aan Participatie, onderdeel van het ICES/KIS programma Leven met Water. Aanleiding waren gemengde ervaringen met participatieve processen om water zijn nieuwe plek te geven in de ruimtelijke ordening.  

Dit cahier van Competentiecentrum Transities uit 2008 biedt een handreiking voor professionals die betrokken zijn bij de opzet en uitvoering van transitie-experimenten. Deel I bevat praktische richtlijnen en oefeningen. Deel II geeft de stand van kennis en biedt toelichtingen op praktische richtlijnen uit Deel I. U vindt ook voorbeelden in dit tweede deel.

In de eerste tien bladzijden van dit wetenschappelijke artikel vatten de auteurs literatuur over transities en strategisch niche management samen. Daarmee bieden praktijkmensen een toegankelijk overzicht van de wetenschappelijke inzichten. In de daarop volgende pagina's gaan ze in activiteiten in Nederland om deze theoretische inzichten in Nederland te vertalen naar de praktijk. De auteurs concluderen dat de theorie een sterke analytische kern heeft, eerste initiatieven voor de vertaling naar de praktijk veelbelovend, maar dat nog meer kan gebeuren om praktijkmensen met transitiewerk te ondersteunen.

Het boekje ‘Tien lessen in leren' is bedoeld voor professionals (project-, programmaleiders en procesbegeleiders) die werken aan duurzame ontwikkeling. Het geeft inspiratie en handvatten voor de inrichting van een leerproces in complexe projecten en programma's. Daarbij bevat het een uitleg over Learning Histories en hoe u die kunt inzetten voor leren in projecten of programma's. Ook geeft het voorbeelden van het gebruik van Learning Histories in de praktijk.

Na een voorwoord door Alexander Rinnooy Kan volgt onder meer een schets van onze ruimtelijke wording vanaf 1820. Het boek draait echter om de beschrijving van het reilen en zeilen in veertig praktijken en de daarop volgende analyse, van die praktijken. Wel of geen vertrouwen, nemen of ontlopen van verantwoordelijkheden, handelen door overheden en marktpartijen en perversiteiten komen onomwonden aan de orde. Maar van minstens zo grote praktische betekenis zijn de bijna vijftig concreet toepasbare methodieken die in samenhang de revue passeren en de aanraders en afraders voor alle betrokkenen die uit de praktijk zijn afgeleid. Het boek besluit met een agenda voor overheden, marktpartijen en wetenschap. In dertig punten zijn man en paard genoemd en zijn concrete suggesties voor systeeminnovaties gedaan.

Transitiemanagement gaat in op de vraag op welke wijze het vernieuwingsproces van het creëren van een duurzame samenleving kan worden gestuurd. Het eerste deel behandelt transities en de transitiemanagement benadering, inclusief de achterliggende filosofie. In het tweede deel staat het transitiehandelen centraal, aan de hand van een serie praktijkvoorbeelden op de terreinen water, landbouw, energie, de bouwsector, mobiliteit en diversiteit.

Dit boek schetst de contouren van de aanpak die nodig is om maatschappelijke innovatie experimenten (transitie-experimenten) te realiseren. Het bevat bovendien resultaten en ervaringen van het kennisprogramma Duurzame SysteemInnovatie van TNO,  op vier werkterreinen van TNO: vergrijzing, voeding, watermanagement en mobiliteit. De auteurs beschrijven een aanpak die start met een goede probleemanalyse en visievorming over de gewenste oplossingsrichtingen en die dan stap voor stap toewerkt naar praktijkexperimenten, in samenwerking met direct betrokkenen.

Het boek is bedoeld voor diegenen die aan de slag zouden willen met het opzetten en begeleiden van maatschappelijke innovatie experimenten en voor mensen die er in de beleidscontext mee te maken hebben.

In deze derde uitgave van een strategiereeks van Royalhaskoning worden vijf 'veranderprincipes' geintroduceerd voor het domein van ruimte, water en milieu. Ze zijn bedoeld als praktische handvaten die een brug slaan tussen theorievorming en concrete praktijk. Ze zijn gebaseerd op een combinatie van bestuurskundige en bedrijfskundige theorieen. Het bestuurskundige perspecief is dat van maatschappelijke systeeminnovaties en transities. Het gebruikte bedrijfskundige perspectief is geent op inzichten uit de organisatiedynamica bij fundamentele verandertrajecten in organisaties. Door de combinatie van beide invalshoeken ontstaat een nieuw perspectief, dat Royalhaskoning heeft uitgewerkt op basis van de praktijkervaringen die ze met klanten heeft opgebouwd en gedeeld. Concrete voorbeelden uit de praktijk in het boekje illustreren de veranderprincipes.

De reader Rethinking the Climate Change challenge bevat korte samenvattingen van verschillende transitieperspectieven: het Multi-Level Perspectief; Strategic Niche Management; het Technological Innovation System perspectief; Reflexieve Monitoring; Transitie Management en de Transitionerings aanpak. Aan iedere samenvatting is een handleiding gekoppeld om het perspectief als analyseinstrument toe te passen op innovatieinitiatieven in de praktijk, om de resultaten te gebruiken om het systeeminnovatiepotentieel van die innovaties te verhogen.

In de reader vindt u ook een hoofdstuk (hoofstuk 2) over het belang van transitiedenken voor innovaties met het oog op klimaatveranderingen.

De reader is ontwikkeld voor het Pioneers into Practice programma, dat wordt uitgevoerd in zes Europese regio's en dat is gebaseerd op transitie denken. Het Pioneers into Practice programma is onderdeel van het Europese Climate KIC programma.

Dit boekje bevat verschillende werkvormen voor groepswerk en een aantal methoden voor transitiewerk. Het is ontwikkeld door Stichting Wateropleidingen, in het kader van een Government to Government uitwisselingsprogramma tussen Nederland en Kroatie.

Dit boekje bevat een handleiding voor het opzetten en uitvoeren van Reflectieve Monitoring op basis van de Innovatie Systeem Analyse. Dit is een methodiek die speciaal is ontwikkeld voor het monitoren van innovatieprogramma's van overheden. Reflectieve monitoring maakt het mogelijk om de voortgang en effectiviteit van innovatieprogramma's te monitoren volgens een werkwijze die rekening houdt met de kenmerken van complexe innovatieprocessen. De methodiek is geschikt voor het creëren van inzicht, overzicht en handelingsperspectief.

Dit cahier is een toespitsing van de Competentiekit Transitie-experimenten van het Competentiecentrum Transities (auteurs R. Raven et al.) voor de zorg.  Het bevat handreikingen om samen met anderen, nieuwe praktijken in de gezondheidszorg te ontwikkelen en toetsen. De handreikingen zijn in de vorm van (a) concrete richtlijnen, (b) leerzame voorbeelden en (c) achtergrondkennis. De toolkit  gebruikt de (leer)ervaringen uit de eerste ronde transitieexperimenten in het TransitieProgramma in de Langdurende Zorg(TPLZ), onder andere uit de TPLZ leerbijeenkomsten met de projectleiders.

Doelgroep zijn mensen die een actieve rol spelen in de opzet en uitvoering van transitieexperimenten. Verondersteld wordt, dat u al een scherp beeld heeft van de maatschappelijke problemen die een ingrijpende vernieuwing gewenst maken en dat muw als een visie hebt - in ieder geval op hoofdlijnen - op de richting waarin deze vernieuwing moet gaan.

Duurzame ontwikkeling vergt nieuwe business modellen en business cases. Het boek 'Triple P business Development in the Dutch agro-food sector' beschrijft de ontwikkeling, start en groei van negen Triple P business cases cases van innovatie voor duurzaamheid uit het innovatie programma TransForum. De cases worden vanuit verschillende theoretische invalshoeken besproken. De auteurs concluderen dat een benadering van stategische innovatie het beste past en geven ondernemers veel praktische tips mee.  

Dit boekje bevat een evaluatie van het Nederlandse transitiebeleid in de periode 2005-2010.

Deze publicatie vat inzichten samen uit het programma 'netwerken in de Veehouderij' van de Wageningen Universiteit, naar het stimuleren van duurzame innovaties via netwerken. In de publicatie beschrijven betrokken onderzoekers de aanpak en de wordingsgeschiedenis van de netwerkbenadering, de theoretische onderbouwing en de conclusies die ze op grond van de ervaring met ruim 100 netwerken van veehouders trekken. Het boekje is bestemd voor mensen uit het onderzoek, de advieswereld, het onderwijs, beleidsmedewerkers, en - last but not least - ondernemers die werken aan een toekomstgerichte, duurzame en innovatieve (agrarische) sector.